Μαθηματικός της Οξφόρδης αμφισβητεί θεωρία 2.000 ετών για τις καμπύλες του
Μία από τις πιο ανθεκτικές αφηγήσεις για τον Παρθενώνα δέχεται σοβαρή αμφισβήτηση. Ο καθηγητής Άλαν Γκόριελι του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης υποστηρίζει, σε μελέτη που έγινε δεκτή προς δημοσίευση στο Royal Society Open Science, ότι οι περίφημες καμπυλότητες του μνημείου δεν σχεδιάστηκαν για να διορθώσουν οπτικές ψευδαισθήσεις.
Η θεωρία που καταρρίπτεται ανάγεται στον Βιτρούβιο και επαναλαμβάνεται εδώ και αιώνες σε εγχειρίδια αρχιτεκτονικής και σε ξεναγήσεις: ότι ο στυλοβάτης ανυψώνεται περίπου έξι εκατοστά προς το κέντρο για να αντισταθμίσει την εντύπωση ότι οι ευθείες «βουλιάζουν», και ότι η έντασις των κιόνων — το ελαφρύ φούσκωμα στο μέσο τους — υπάρχει για να μη φαίνονται λεπτοί.
Ο Γκόριελι αντιτείνει ότι οι οπτικές ψευδαισθήσεις τις οποίες υποτίθεται ότι διορθώνουν αυτές οι λεπτομέρειες είτε δεν τεκμηριώνονται επιστημονικά είτε είναι τόσο ανεπαίσθητες ώστε να μην γίνονται αντιληπτές από κανονική απόσταση θέασης. Η έντασις, επισημαίνει, μετριέται μόλις σε 18 χιλιοστά — μέγεθος που εξαφανίζεται οπτικά ήδη από λίγα μέτρα μακριά. Ως εναλλακτικές εξηγήσεις προτείνει πρακτικούς και αισθητικούς λόγους: η καμπύλη του στυλοβάτη πιθανόν διευκόλυνε την απορροή των όμβριων υδάτων, ενώ οι καμπύλοι κίονες ίσως απλώς αντανακλούν την προτίμηση των αρχαίων Ελλήνων για οργανικές μορφές έναντι της άκαμπτης γεωμετρίας.
Ο Φρανκ Σάλμον, καθηγητής Ιστορίας της Κλασικής Αρχιτεκτονικής στο Κέιμπριτζ, σημείωσε ότι οι μελετητές αντιμετωπίζουν εδώ και καιρό με επιφύλαξη τις εξηγήσεις του Βιτρούβιου, ο οποίος έγραψε τέσσερις αιώνες μετά την κατασκευή του Παρθενώνα και σε εντελώς διαφορετικό πολιτισμικό πλαίσιο.
Η συζήτηση, πάντως, δεν είναι μόνο ακαδημαϊκή: αφορά το πώς διαβάζουμε την πρόθεση των αρχαίων αρχιτεκτόνων και πόσο εύκολα μια ελκυστική ερμηνεία μπορεί να επιβιώσει δύο χιλιετίες χωρίς απόδειξη. Αφορά επίσης τον τρόπο με τον οποίο αφηγούμαστε το μνημείο στο κοινό — μια αφήγηση που, αν η μελέτη γίνει ευρύτερα αποδεκτή, θα χρειαστεί αναθεώρηση σε μουσεία, βιβλία και ξεναγήσεις.
Η μελέτη εντάσσεται σε ένα ευρύτερο ρεύμα επανεξέτασης των αρχαίων τεχνικών επιλογών με σύγχρονα εργαλεία — από τη μαθηματική μοντελοποίηση έως την ψηφιακή αποτύπωση των μνημείων. Οι Έλληνες μελετητές της Ακρόπολης έχουν άλλωστε συγκεντρώσει τις τελευταίες δεκαετίες τεράστιο όγκο μετρήσεων στο πλαίσιο των αναστηλωτικών εργασιών, υλικό που θα μπορούσε να τροφοδοτήσει την επόμενη φάση αυτής της συζήτησης.
