Ένα αριστούργημα των Τυδώρ κάτω από το μικροσκόπιο — και το κοινό παρακολουθεί
Η συντήρηση έργων τέχνης βγαίνει από τα εργαστήρια και γίνεται δημόσιο θέαμα — με τους καλύτερους δυνατούς όρους. Από τις 4 Σεπτεμβρίου 2026 και για οκτώ ημέρες, οι επισκέπτες του Nostell Priory στο Δυτικό Γιορκσάιρ μπορούν να παρακολουθούν από κοντά την επιστημονική εξέταση ενός από τα πιο αινιγματικά έργα της αγγλικής ζωγραφικής: του αντιγράφου του “Πορτρέτου του Σερ Τόμας Μουρ και της οικογένειάς του” του Χανς Χόλμπαϊν του Νεότερου (περ. 1527).
Την έρευνα διεξάγει το Hamilton Kerr Institute, το εργαστήριο του Μουσείου Fitzwilliam του Κέιμπριτζ, σε συνεργασία με το National Trust και το Center for Thomas More Studies του Πανεπιστημίου του Ντάλας. Οι μέθοδοι είναι αιχμής: σαρωτές μακρο-φθορισμού ακτίνων Χ για τη χαρτογράφηση των χρωστικών, και στη συνέχεια υπέρυθρη ανακλαστογραφία για την αποκάλυψη των υποσχεδίων κάτω από το χρώμα.
Το διακύβευμα δεν είναι μόνο τεχνικό. Το πρωτότυπο του Χόλμπαϊν χάθηκε σε πυρκαγιά τον 18ο αιώνα, και το έργο του Nostell θεωρείται από τα σημαντικότερα τεκμήρια για το πώς έμοιαζε. Η επιγραφή που αποδίδει τον πίνακα στον Βρετανό ζωγράφο Ρόουλαντ Λόκι θεωρείται από τους ειδικούς ύποπτη μεταγενέστερη προσθήκη. Η ομάδα ελπίζει να προσδιορίσει τη χρονολόγηση, να εντοπίσει επεμβάσεις και να ρίξει φως στο ζήτημα της πατρότητας.
«Θέλουμε να μοιραστούμε μια ματιά στην επιστήμη της συντήρησης που μας βοηθά να κατανοήσουμε και να φροντίσουμε την κληρονομιά μας», δήλωσε ο επιμελητής Σάιμον ΜακΚόρμακ, εξηγώντας γιατί το εγχείρημα δεν έγινε κεκλεισμένων των θυρών.
Η κίνηση εντάσσεται σε μια ευρύτερη τάση των βρετανικών μουσείων να ανοίγουν τα εργαστήρια στο κοινό, μετατρέποντας τη συντήρηση από αόρατη υποδομή σε αφηγηματικό περιεχόμενο. Για το ελληνικό κοινό, το παράδειγμα έχει άμεση αξία: ανάλογες πρακτικές δημόσιας επιστημονικής εξέτασης θα μπορούσαν να αλλάξουν ριζικά τη σχέση του επισκέπτη με τα μουσειακά εκθέματα.
Το πορτρέτο έχει και δική του ιστορική φόρτιση. Ο Τόμας Μουρ, συγγραφέας της «Ουτοπίας» και καγκελάριος του Ερρίκου Η΄, αποκεφαλίστηκε το 1535 επειδή αρνήθηκε να αναγνωρίσει τον βασιλιά ως επικεφαλής της Εκκλησίας της Αγγλίας. Η οικογενειακή σύνθεση που φιλοτέχνησε ο Χόλμπαϊν λίγα χρόνια νωρίτερα θεωρείται η πρώτη μεγάλης κλίμακας ομαδική προσωπογραφία μη βασιλικής οικογένειας στη βορειοευρωπαϊκή ζωγραφική — ένα έργο, δηλαδή, που άλλαξε το ίδιο το είδος. Κάθε νέο στοιχείο για το αντίγραφο του Nostell αφορά, τελικά, την ανασύσταση ενός χαμένου ορόσημου.
